Jan-Willem(55)

Vijftien jaar was ik universitair hoofddocent maritieme techniek aan de TU Delft. De publicatiedruk, de tijdelijke contracten en de politieke sfeer waren slopend. Toen er een W2-Professur werd uitgeschreven aan de Universität Hamburg — mijn exacte specialisatie — heb ik gesolliciteerd. Na een Berufungsverfahren van acht maanden (een uitgebreid selectieproces met proefcolleges, commissievergaderingen en externe beoordelingen) werd ik benoemd.

Het Duitse professorsysteem verschilt fundamenteel van het Nederlandse. Een W2-Professur is een vaste aanstelling met een salaris van circa €6.000 bruto per maand, plus Familienzuschlag als je getrouwd bent of kinderen hebt. De W-Besoldung (salarisschaal voor professoren) is lager dan je in de industrie zou verdienen, maar de baanzekerheid en de academische vrijheid compenseren dat. In Nederland had ik als UHD een vergelijkbaar salaris maar veel minder autonomie.

De Anmeldung als professor werd gestroomlijnd door het Welcome Centre van de universiteit. Ze regelden mijn afspraak bij het Bürgeramt, hielpen met de Steuer-ID en adviseerden over de Krankenkasse. Als Beamter (ambtenaar) had ik recht op private Krankenversicherung (PKV) met Beihilfe — een systeem waarbij de staat 50% van je zorgkosten vergoedt en je een private aanvullende verzekering afsluit voor de rest. Dat kost me €280 per maand en de dekking is uitstekend.

De academische cultuur in Duitsland is hiërarchischer dan in Nederland. Studenten spreken me aan met "Herr Professor Doktor" — in Delft zeiden ze gewoon "Jan-Willem." De Lehrstuhl (leerstoel) is een eigen koninkrijkje: ik heb eigen budget, eigen promovendi en bepaal grotendeels mijn eigen onderzoeksagenda. De keerzijde: de administratieve last is enorm. Drittmittel (externe onderzoeksfinanciering) aanvragen bij de DFG (Deutsche Forschungsgemeinschaft) is een kunst op zich.

Hamburg als academische stad is ondergewaardeerd. De Universität Hamburg is een Exzellenzuniversität met sterke onderzoeksgroepen. De stad zelf biedt een unieke combinatie van haven, cultuur en wetenschap. Mijn onderzoek naar autonome scheepvaart past perfect bij de maritieme traditie van Hamburg. De samenwerking met het Fraunhofer-Institut en lokale rederijen geeft mijn onderzoek praktische relevantie die ik in Delft nooit had.

Na drie jaar voel ik me thuis aan de Universität Hamburg. De Forschungsfreiheit (onderzoeksvrijheid) is ongeëvenaard — niemand dicteert mijn onderzoeksagenda. De Lehrfreiheit (vrijheid van onderwijs) betekent dat ik mijn colleges zelf mag vormgeven. En de Beamtenstatus geeft een zekerheid die in het Nederlandse universitaire systeem met flexcontracten ondenkbaar is. Mijn enige klacht: de Konferenzbeiträge (congresregistratie) moeten maanden van tevoren door drie commissies worden goedgekeurd. Duitse grondigheid op zijn best.